مسئولیت مدنی در حقوق موضوعه ایران، سازوکار حقوقی است که با هدف جبران خسارات وارده به اشخاص و تضمین نظم و امنیت در روابط اجتماعی طراحی شده است. این مقاله به واکاوی و تبیین سه منبع و مبنای اساسی مسئولیت مدنی در حقوق ایران میپردازد که عبارتند از: نظریه تقصیر، نظریه تسبیب و نظریه نفی ضرر. در بخش نخست، نظریه تقصیر به عنوان مبنای کلاسیک و سنتی مسئولیت مورد بررسی قرار میگیرد. این نظریه بر این اصل استوار است که هیچکس را نمیتوان صرفاً به دلیل وقوع زیان مسئول شناخت، بلکه اثبات ارکان سهگانه شامل «فعل یا ترک فعل زیانبار»، «ورود ضرر» و «رابطه سببیت» ضروری است. در اینجا انواع تقصیر از نظر عنصر روانی (عمد، بیاحتیاطی و عدم رعایت احتیاط) و نیز تقسیمبندی آن به فعل و ترک فعل تشریح میگردد. در بخش دوم، نظریه تسبیب با تکیه بر قاعده فقهی «السبب یضمن» مورد تحلیل قرار میگیرد. این نظریه در مواردی کاربرد دارد که ممکن است اثبات تقصیر مستقیم فاعل دشوار باشد، اما شخصی با ایجاد مقدمات یا زمینهای (مانند حفر چاه یا رها کردن اشیاء خطرناک)، سبب ورود ضرر به دیگری شده است.